Официальный сайт
Республиканского общественного объединения
"Совет Генералов"

Генералы Великой Степи

oblozhka.png - 226.15 KB

Энциклопедический справочник

Читать энциклопедический справочник

Видео

Архив

Еділден елге оралды ерлік рухы

 

 Биыл  даңқты Сталинград түбіндегі шайқасқа 72 жыл толды. Аз уақыт емес. Еділ  бойындағы 200 тәулік бойы толассыз жүргізілген бұл шайқас неміс-фашист әскерлерін талқандаудың басы болып, екінші дүниежүзілік соғыс та­рихында түбегейлі бетбұрыс жасады. Оңтүстіктегі қиян-кескі ұрыста жау ұзын-ырғасы 1,5 миллион солдаты мен офицерінен айырылды.

   Еділ бойындағы ұрысқа 320 біріктірілген, 250 же­ке полк (барлығы 1,5 млн. адам) қатыстырылса, оның бес ат­қыштар, бір кавалериялық дивизиясы Қазақстанда жасақталды. Таратып айтар болсақ, Сталин­град түбіндегі алғашқы соққыны қа­былдаған 29-атқыштар дивизия­сы Ақмола қаласында жасақтал­са, 27 мен 292-атқыштар диви­зиясы Қызылорда мен Ақтөбеде, 21-дивизия Жамбылда жасақта­лып, ал 156-атқыштар дивизия­сы 1943 жылдың басында Петро­павлдан Сталинград қорғанысы­на жеткізілді. Сталинград шайқа­сына барлығы 90 мыңға жуық қазақстандықтар қатысып, ер­лік­тің тамаша үлгісін көрсеткен. 1941 жылғы желтоқсанда, 1942 жыл­ғы қаңтар айларында Алматы қаласында жасақталған 38-ат­қыштар дивизиясының офицерлер құрамы негізінен Алматы мен Фрунзе қалаларындағы әскери училищелердің түлектерінен то­лықтырылды. Дивизияның құра­­мы да Қазақстанда тұратын әске­ри міндеттегілерден қалыптас­ты. Олар Алматы, Жамбыл, Талды­қор­ған облыстарынан келген тепсе темір үзетін  жас жігіттер еді. Осы­лардың көбі Сталинградты қор­ғау жолында  қаза тапты.

  1941 жылы желтоқсанда Ал­матыда  жасақталған   38-атқыш­тар дивизиясының ер рухы мен на­мысының символикасы іспеттес Жауынгерлік  қызыл туының кө­шірмесін Волгоград қаласындағы «Сталинград шайқасы»  мемо­риал­дық музейінен  Қазақ еліне табыс­тау тарихи рәсімі өтті. Осынау шежірелі сәттің сабақтаса жүзеге асуына ұйытқы болған  «Генерал­дар кеңесі» республикалық қоғам­дық бірлестігі екендігін ерекше атап өтпекпіз. Аталмыш қоғамдық бірлестік жауынгерлік Тудың кө­шірмесін Алматы қаласындағы  Ор­талық мұражайға  алдыру үшін  тер төкті. Еңбектері еш кетпеді. Осынау аманатты көрші мемлекет­тен елімізге әкелу үшін төменде­гідей құрамда делегация жасақ­талды.

   Бұлар яғни «Генералдар кеңе­сі» республикалық қоғамдық бірлестігі төрағасының орынбасары, доғарыстағы генерал-майор Руслан Исламұлы Тынбаев, «Генералдар кеңесі» республикалық қо­ғамдық бірлестігінің мүшелері  ге­нерал-майор Махамбет Мұста­фа, ауған соғысының ардагерлері генерал-майор Марат Марденов, полковник Жұмажан Ерғалимов, полковник Мәлік Қалиев және «Генералдар кеңесі» республика­лық қоғамдық бірлестігі төраға­сы­ның көмекшісі Талғат Кана­лиев, аудандық мәслихат хатшысы Та­хир Кадимов, осы жолдардың авторы сынды азаматтар болатын.

Қазақ елінен ат сабылтып, жан тебіренісімен барған қонақтар­ды Волгоград қаласындағы «Қазақ­стан мұрасы» қорының төрағасы Айболат Ахметов пен «Әскери қарсыбарлау ардагерлері» аймақ­тық қоғамдық ұйымы төрағасы­ның кеңесшісі Артем Александрович Артеменко қарсы алып, жол бастады. Қандас бауырларын құ­шақ жая қарсы алған Айболат Ахметов қаланың көрнекті жерлері мен тарихи маңызы бар кешендерін аралатты.

  Сапар барысында  қуанышты да тебіреністі сәтке куә болдық. Ау­ған соғысының ардагері,  доғарыс­тағы полковник Мәлік Қалиев жет­піс жылдан астам хабарсыз кетті деп келген атасы Жұпарбай Шаяновтың Волгоград облысы, Городищенский ауданы, Кузмичи селосындағы бауырластар зи­ра­тына жерленгенін біліп, аталмыш жерге барып, баба басына тәу етіп, елден алып келген бір уыс топырағын атасының мәңгілікке мекендеген жеріне салды.

   Сапардың келесі күні даңқты Мамай Қорғаны мемориалдық кешенінде жалғасын тапты. Біздер­ді «Сталинград шайқасы» мемлекеттік тарихи-мемориалдық мұ­ра­жай қорық директорының орынбасары Николай Мусиенко, генерал-лейтенант, майдангер, Вол­го­град облыстық Ұлы Отан соғы­сы, Қарулы Күштер және  құқық қор­ғау органдарының ардагерлер кеңесінің төрағасы Александр Маклаков, ҰОС ардагерлері жә­не делегация құрамында барған қазақстандықтардың Ауған елінде Отан алдындағы борыштарын бірге өтеген бір топ қарулас жол­дастары қарсы алды.

  Көптен күткен сәт те туды. Сал­та­натты жиын қос мемлекеттің Ән­ұранының орындалуымен ашыл­ды. Делегацияны бастап барған  Руслан Тынбаев аталары­мыздың қаны мен тері сіңген Жауынгер­лік қызыл тудың көшірмесін елі­міздің төріне апарып ұлықтау нә­­тижесінде жеткіншектер бойын­да Отанды сүюдің үлгісін дәріп­теу, үлкенге құрмет, кішіге ізет таныту, өткен тарихты ұмытпау, ерлер есімін мәңгі жаңғырту ба­ғытындағы игілікті істің  жүзеге асы­рылуына ұйытқы болып отыр­ғандықтарын тілге тиек етті.

  Құрметті қарауыл ротасы  жа­уын­герлерінің  қошеметімен доға­рыстағы полковник, Михаил Те­рещенко доғарыстағы генералмайор Руслан Тынбаевқа 73-гвар­диялық атқыштар дивизиясының   Жауынгерлік қызыл туының кө­­шір­месін табыс етті. Жүрегіміз шы­мырлап, көзімізге жас толды. Бабалар ерлігіне деген мақтаныш көкіректі кернеді.

  Одан соң делегация мүшелері құрметті қонақтарға арналған му­зейдің естелік кітабына тілекте­рін жазып, Мәңгілік алауға тағзым етіп,  екі мәрте Кеңес Одағы­ның Батыры, маршал Василий Ива­­нович Чуйковтың, Кеңес Ода­ғы­ның Батыры, ұшқыш жерлесіміз Нүркен Әбдіровтың, Сталинград шайқасында ерлікпен қаза тапқан 62-армия жауынгерлері жерленген  ескерткіш тақталарға тәу етіп, гүлдестелерін қойды.

  Алдағы уақытта жастарды әс­кери-патриоттық рухта тәрбие­леуде осы Жауынгерлік қызыл тудың алар орны ерекше екені даусыз. Тек түсінер ұрпақ, қолдар ағайын болсын.  Лайым, солай бол­ғай!

Ахмедияр  БАТЫРХАНОВ, Жәнібек  ауданы

Нас поддержали